Τα θέματα της παιδείας, ανέκαθεν και σήμερα υπήρξαν ακανθώδη και δυσεπίλυτα. Επίκαιρη λοιπόν η αναφορά του διδασκάλου, Αρίσταρχου Πάσσα κατά το έτος 1912 στην τότε Ηγεμονία της Σάμου

Αρίσταρχος Πάσσας
Η παιδεία και οι παιδευτές της που παιδεύονται από τους απαίδευτους
Απόσπασμα από άρθρο του κυρίου Νίκου Πάσσα στην εφημερίδα Ρίζες
Μια αναφορά προς τον ηγεμόνα της Σάμου, Κοπάση, από το δάσκαλο των Μυτιληνιών, Αρίσταρχο Πάσσα
Στοιχείο αποδεικτικό των παραπόνων των εκπαιδευτικών στην αδιαφορία και περιφρόνηση των κρατούντων. Το κείμενο της αναφοράς είναι δημοσιευμένο στη Σαμιακή Επιθεώρηση Ν.8.
‘ Προς την Α.Εξοχότητα Ηγεμόνα της Σάμου’, ενταύθα
Λαμβάνω την ύψιστην τιμήν να αναφέρω προς την υμετέραν εξοχότητα ότι, υπηρετών ως διδάσκαλος, έχω το φρικτόν παράπονον ότι μου καθυστερούνται 6 δεδουλευμένοι μισθοί.
Οσάκις δε, παρουσιάζομαι προ της θυρίδος του Ταμείου, βλέπω, ενώ ευρίσκομαι ακόμη μακρόθεν, την φοβεράν κεφαλήν του Φωκά προς τα άνω νεύουσαν, την άρνησην του μισθού μου πασιφανώς υποδηλούσαν. Παρακαλώ όθεν την Υμετέραν εξοχότητα, όπως διατάξη την κεφαλήν του Φωκά ίνα κατανεύση.
Υποσημειούμαι ευσεβάστως,
Αρίσταρχος Πάσσας.
Για την ιστορία:
Σταύρος Μπαρέτης
Κοπάσης
O Μακεδόνας, Σταύρος Μπαρέτης σκότωσε στις 9 του Μάρτη 1912 τον Ηγεμόνα Κοπάση και λίγους μήνες αργότερα το νησί ενώθηκε με την Ελλάδα.
Τώρα αν και πότε πληρώθηκε ο δάσκαλος μας είναι άγνωστο!