΄Αφυτος ή Άθυτος Χαλκιδικής, φτιαγμένη από πέτρα και ήλιο.

Η Άθυτος ή Άφυτος είναι ένας οικισμός της Χαλκιδικής που κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια. Απέχει 91 χλμ. από τή Θεσσαλονίκη και 48 χλμ. από τον Πολύγυρο. Τον 8ο π.Χ. αιώνα, στον προϊστορικό οικισμό εγκαταστάθηκαν άποικοι από την Ερέτρια. Τα άφθονα νερά και η φυσικά οχυρή θέση είναι μάλλον οι κύριοι λόγοι της συνεχούς κατοίκησης της περιοχής. Το 14ο αιώνα, το χωριό αναφέρεται σε Αγιορείτικα έγγραφα. Το 17ο αιώνα, σύμφωνα με τα ευρήματα βρισκόταν σε οικονομική άνθηση. Σήμερα είναι από τους πιο ενδιαφέροντες αρχιτεκτονικά οικισμούς της Χαλκιδικής. Η χρησιμοποίηση του πωρόλιθου από ντόπιους τεχνίτες έδωσε μερικά χαρακτηριστικά δείγματα νεοελληνικής αρχιτεκτονικής.
Αν βρεθείτε στο χωριό, αξίζει τον κόπο να περπατήσετε στα σοκάκια του και να θαυμάσετε αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες σε παλιά σπίτια. Μερικά αρχοντικά, όπως του Κατσάνη, του ζωγράφου Παραλή, του μουσικού Μάντακα (στην Μονδουνού) αντιπροσωπεύουν με τον πιο πειστικό τρόπο αυτή την αρχιτεκτονική. Μην παραλείψετε να επισκεφτείτε τον ναό του Αγ. Δημητρίου, που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Κτίστηκε με ντόπιο πωρόλιθο το 1858. Επιπλέον, είναι ο μόνος ναός της Χαλκιδικής του τύπου βασιλική μετά τρούλου. Χαρακτηριστικά είναι και τα λαϊκά ανάγλυφα πάνω από τα παράθυρα και στο κωδωνοστάσιο.