Ανάρτηση αφιερωμένη στην κόρη μας, Στέφη Δ., που μας δάνεισε τα κείμενα και τις φωτογραφίες από την εργασία της για το Ευπαλίνειο όρυγμα που θα παρουσιάσει στο γυμνάσιο της στο Βερολίνο τον Mάη του 2011.
Πλησιάζοντας προς την είσοδο μας καλωσορίζει μια ταλαιπωρημένη πινακίδα μπροστά από μια αγέρωχη σαμιώτικη βελανιδιά!
Σχέδιο του ορύγματος
Το Ευπαλίνειο όρυγμα είναι μια σήραγγα μήκους 1036 μέτρων κοντά στο Πυθαγόρειο της Σάμου, η οποία κατασκευάστηκε κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. για να χρησιμεύσει σαν υδραγωγείο. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ήταν ότι ανοίχθηκε ταυτόχρονα και από τις δυο πλευρές του βουνού: το όρυγμα αυτό ήταν αμφίστομον όπως το χαρακτήρισε ο Ηρόδοτος, χάρις στον οποίον έγινε γνωστό. Οι δυο σήραγγες συναντήθηκαν περίπου στο μέσον με αξιοθαύμαστη ακρίβεια, κάτι που ήταν σημαντικό επίτευγμα για τα τεχνολογικά δεδομένα της εποχής. Ένα μέρος του ορύγματος είναι σήμερα επισκέψιμο.
Λαξευμένος βράχος κοντά στη νότια είσοδο, πιθανόν οι εργάτες να έπαιρναν μια ανάσα εδώ...
Το Ευπαλίνειο όρυγμα αποτελεί ένα μηχανικό έργο αξεπέραστο στην ιστορία της μηχανικής τεχνολογίας και τεκμήριο του υψηλού επίπεδου τεχνογνωσίας των Ελλήνων μηχανικών και των ολοκληρωμένων γνώσεών τους στην εφαρμογή της Γεωμετρίας, της Τοπογραφίας, της Γεωδαισίας και της Οπτικής στην αρχαία Ελλάδα πολύ πριν από τον 6ο αιώνα π.Χ.
Η νότια είσοδος με το κτίσμα της εισόδου
Εκτιμάται ότι ο σκοπός του ορύγματος ήταν όχι μόνο να μεταφερθεί νερό από την πηγή πίσω από το βουνό προς στην πρωτεύουσα της Σάμου (το σημερινό Πυθαγόρειο), αλλά αυτό να γίνει με τρόπο που δεν ήταν ανιχνεύσιμος από επιδρομείς, οι οποίοι θα μπορούσαν εύκολα, αν έβλεπαν τον επιφανειακό αγωγό, να τον καταστρέψουν και να στερήσουν την πόλη από τον βασικότερο πόρο της. Από το όρυγμα λοιπόν το νερό οδηγούνταν μέσα από το τείχος της πόλης.
Αναθηματική πλάκα από την δεκαετία του 70 που ήρθε στο φως το μνημείο.
Το έργο αυτό σώθηκε στην ιστορία από την σύντομη αναφορά του ιστορικού Ηρόδοτου όταν επισκέφτηκε τη Σάμο κατά το 450 π.Χ.
Η μοναδική αναφορά στο Ευπαλίνειο όρυγμα είναι αυτή του Ηρόδοτου
:
Ἐμήκυνα δὲ περὶ Σαμίων μᾶλλον, ὅτι σφι τρία ἐστὶ μέγιστα ἁπάντων Ἑλλήνων ἐξεργασμένα, ὄρεός τε ὑψηλοῦ ἐς πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν ὀργυιάς, τούτου ὄρυγμα κάτωθεν ἀρξάμενον, ἀμφίστομον. τὸ μὲν μῆκος τοῦ ὀρύγματος ἑπτὰ στάδιοι εἰσί, τὸ δὲ ὕψος καὶ εὖρος ὀκτὼ ἑκάτερον πόδες. διὰ παντὸς δὲ αὐτοῦ ἄλλο ὄρυγμα εἰκοσίπηχυ βάθος ὀρώρυκται, τρίπουν δὲ τὸ εὖρος, δι᾽ οὗ τὸ ὕδωρ ὀχετευόμενον διὰ τῶν σωλήνων παραγίνεται ἐς τὴν πόλιν ἀγόμενον ἀπὸ μεγάλης πηγῆς. ἀρχιτέκτων δὲ τοῦ ὀρύγματος τούτου ἐγένετο Μεγαρεὺς Εὐπαλῖνος Ναυστρόφου.
Κάθετο φρεάτιο στη νότια είσοδο που εξυπηρετούσε ανάγκες φωτισμού και εξαερισμού.
Σε ελεύθερη μετάφραση:
Ανέφερα πολλά δε για τους Σαμίους, γιατί έχουν κάνει τρία από τα μεγαλύτερα έργα από όλους τους Έλληνες. Σε όρος με ύψος εκατόν πενήντα
οργιές, έφτιαξαν υπόγειο όρυγμα που το είχαν αρχίσει ταυτόχρονα από δυο πλευρές. Το μεν μήκος του ορύγματος είναι επτά
στάδια, το δε ύψος και πλάτος είναι οκτώ
πόδια το καθένα. Καθ' όλο το μήκος του δε, έχει ανοιχτεί ένα άλλο όρυγμα, σε βάθος είκοσι
πήχεων, με πλάτος τριών ποδιών, μέσα από το οποίο το νερό διοχετεύεται μέσα από σωλήνες από μεγάλη πηγή μέχρι την πόλη. Ο αρχιτέκτονας δε του ορύγματος αυτού ήταν ο Ευπαλίνος, γιός του Ναυστρόφου από τα Μέγαρα.
Νότια είσοδος
Αξιολόγηση του έργου
Για τον αγωγό σύνδεσης με την πηγή χρειάστηκε να εξορυχθούν περίπου 1500κ.μ. φυσικού βράχου, για το όρυγμα με την τάφρο και το τελικό κανάλι σχεδόν 5000κ.μ. και για τον αγωγό μέσα στην πόλη άλλα 1000κ.μ. Όλες μάλιστα οι εργασίες αυτές έγιναν με σφυρί και καλέμι. Για τις συμπληρωματικές εργασίες του έργου θα πρέπει πίσω στη σήραγγα να μεταφέρθηκαν περίπου 300κ.μ. λίθοι, αλλά και σχεδόν 5000 πήλινοι σωλήνες οι οποίοι κατασκευάστηκαν στον τροχό και μεταφέρθηκαν στον πυθμένα του καναλιού.
Η σκάλα προς το θαύμα
Λαξευμένος βράχος με σφυρί και καλέμι..
Οι κακές γλώσσες λένε πως οι εργάτες....ήταν σκλάβοι αιχμάλωτοι από τη Μίλητο
και πως όλοι θανατώθηκαν μέσα στο όρυγμα μετά το πέρας του έργου, για να μη το μάθουν πιθανοί μελλοντικοί πολιορκητές της πόλης...
..βέβαια λείψανα μέσα στο όρυγμα δε βρέθηκαν ποτέ..
Η ακρίβεια του έργου είναι ασύλληπτη ακόμα και με τα σημερινά μέσα. Στον Υπόγειο Μητροπολιτικό Σιδηρόδρομο Αθηνών (μετρό) υπάρχουν αποκλίσεις της τάξεως του μέτρου, ενώ στο Ευπαλίνειο Όρυγμα οι αποκλίσεις είναι της τάξεως των εκατοστών! Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι η νότια σήραγγα (της οποία η ομάδα ανασκαφής της δεν χρειάστηκε να αποκλίνει της πορείας της όπως η βόρεια ομάδα) ταυτίζεται σχεδόν απόλυτα με την ιδανική ευθεία σε όλο το μήκος της (401,8 μέτρα)
Το μικρό παράλληλο όρυγμα απ΄όπου περνούσε το νερό της πηγής
..ήταν στρωμένο με 8000 χιλιάδες πήλινους σωλήνες
εσοχή για ξεκούραση μέσα στο όρυγμα
Κατά τους βυζαντινούς και οθωμανικούς χρόνους οι κάτοικοι έβρισκαν πάντα καταφύγιο
στο όρυγμα που παρέμενε κοινό μυστικό των ντόπιων.
πόρπες, φυλαχτά, ζύγια, βελόνες, κοσμήματα...
Στην αρχαιότητα εδώ ήταν η πηγή και η δεξαμενή της βόρειας πλευράς του έργου κρυμμένη καλά κάτω από το δάπεδο ενός ναού που οι χριστιανοί αργότερα μετέτρεψαν σε εκκλησία και ονόμασαν Αι Γιάννη που συνέχισε να κρύβει το μυστικό...
.JPG){kind=small}
.JPG)
.jpg)
.jpg)
